Aanwijzende voornaamwoorden

Aanwijzende voornaamwoorden verwijzen nadrukkelijker ergens naar dan andere voornaamwoorden. Vergelijk bijvoorbeeld:

Is Joost er al? Nee, die heb ik nog niet gezien.
Is Joost er al? Nee, ik heb 'm nog niet gezien.

In zin 1 wordt een aanwijzend voornaamwoord gebruikt, in zin 2 een persoonlijk.

Aanwijzende voornaamwoorden kunnen zowel zelfstandig gebruikt worden (zoals in zin 1), als niet-zelfstandig, zoals in: 'Dat meisje kan prachtig zingen.'

Welk aanwijzend voornaamwoord gebruikt wordt, hangt af van of het zelfstandig of niet-zelfstandig gebruikt wordt, en van het woord waar het bij hoort:

Zelfstandig gebruikt

enkelvoud bij het-woorden dit, dat, datgene, hetgene, zulk, zo'n, zulks

bij de-woorden deze, die, degene, diegene

meervoud deze, die, degene(n), diegene(n), zulke(n)

Niet-zelfstandig gebruikt

enkelvoud bij het-woorden dit, dat, ginds, zulk, zo'n, zulk een

bij de-woorden deze, die, zulke, zo'n, zulk een

meervoud deze, die, zulke

Voorbeelden van zinnen met aanwijzende voornaamwoorden zijn:

Die boeken moeten nodig opgeruimd worden.
Ik zou dat niet zo stellig durven zeggen.
Zulke dingen kun je niet ongestraft doen.
Wil je deze chocolaatjes, of heb je liever zulke?
Zo'n huis is niet voor iedereen weggelegd.

Ook zelf kan, als het zelfstandig gebruikt wordt, een aanwijzend voornaamwoord zijn: 'Zij kwam zelf het goede nieuws brengen.'

enkelvoud	bij het-woorden	dit, dat, datgene, hetgene, zulk, zo'n, zulks
enkelvoud	bij de-woorden	deze, die, degene, diegene
meervoud		deze, die, degene(n), diegene(n), zulke(n)

enkelvoud	bij het-woorden	dit, dat, ginds, zulk, zo'n, zulk een
enkelvoud	bij de-woorden	deze, die, zulke, zo'n, zulk een
meervoud		deze, die, zulke